"The lone and level sands stretch far away"

Ως σχόλιο στο πρόσφατο εύστοχο εκ μεταφοράς post του keen παρατηρητή της πραγματικότητας Sraosha θα ήταν μεγάλο, οπότε αποφάσισα να το χρίσω υπο-post. Αυτή τη φορά θα ευχαριστήσω τις ανώτερες δυνάμεις (τον Δόκτορα Spock) για τον Fernand Braudel. Ο μάλλον άγνωστος στο ευρύ κοινό Γάλλος ιστορικός υπήρξε ένας άνθρωπος στον οποίο οφείλουμε χάριτες για μια διαφορετική θέαση της ιστορίας. Δεν υπάρχει κατά τον Braudel απλώς η πολιτική ιστορία, η ιστορία που περνάει δίπλα μας με τις καθημερινές, ταχύτατες εξελίξεις και το αδιάκοπο κυνήγι του συμβάντος, της είδησης, της δράσης των «μεγάλων ανδρών» (και γυναικών, βεβαίως βεβαίως). Υπάρχει κι ένα δεύτερο επίπεδο, αυτό της «μεσαίας διάρκειας», όπου η ιστορία κινείται πιο αργά, με περίσκεψη, σε επίπεδο «δομών» - θεσμών, οικονομιών, πολιτισμών, κι ένα τρίτο, αυτό της «μακράς διάρκειας», μιας βασανιστικά αργής εξέλιξης, όπου δεσπόζει η ιστορία του εδάφους, του κλίματος, των γεωλογικών αιώνων. Όταν κατακαθίσει η «σκόνη», όπως μάλλον υποτιμητικά χαρακτήριζε τη στιγμιαία διάρκεια της συμβαντολογικής ιστορίας, κατάλληλης για εφήμερη τέρψη και αφηγηματική κατανάλωση, τότε θα εμφανιστεί το πραγματικό περίγραμμα της εκάστοτε εποχής και κοινωνίας. Τα παράθυρα της τηλεόρασης, οι κοσμικές στήλες των εφημερίδων, τα όχι και τόσο ιλουστρασιόν πια περιοδικά είναι κατεξοχήν γεμάτα με τη «σκόνη» της ιστορίας, τις footnotes του μέλλοντος, τα snippets του αύριο. Ποια τύχη έχει ο εσμός που αναζητά το φως του φακού της κάμερας, όταν ακόμα και ο Οζυμανδίας (who?) μας απειλούσε κάποτε “Look on my works ye mighty and despair”;

Scandalous

Χρόνια τριγύριζε στο μυαλό μου ο λόγος της απουσίας από τον ελληνικό τύπο των κίτρινων φυλλάδων τύπου Sun που γίνονται καθημερινά ανάρπαστες στη γηραιά Αλβιώνα για το λεπτό τους gossip και τη χοντρή γυμνή της σελίδας 3. Είναι αλήθεια βέβαια ότι τα τελευταία χρόνια γεραροί τίτλοι όπως η Espresso (Ουμπέρτο, τα χάπια σου...;), Το Όνομα, Σοκ, Ciao, Χάϊ προσπάθησαν φιλότιμα να αναπληρώσουν αυτή την τόσο μακρινή απουσία, αλλά με εξαίρεση την πρώτη ίσως δεν κατάφεραν ποτέ να κερδίσουν μια αξιοπρεπή κυκλοφορία, πόσο μάλλον τα νούμερα του βρετανού ηλιάτορα.

Σήμερα το απόγευμα πήρα για τρίτη φορά το Πρώτο Θέμα των 200.000 κατά μέσο όρο φύλλων, καθότι τυγχάνω θαυμαστής του David Mamet και του Glengarry Glen Ross. Τριανταπέντε περίπου σελίδες σκάνδαλα των νυν και των πρώην έκαναν το μυαλό μου να στριφογυρίζει γύρω από μια θολή και μάλλον ανεπεξεργαστη ιδέα – ώσπου έπεσε από το σκισμένο νάϊλον του περιοδικού τους (Sunday Times Magazine meets Γιώργο Θαλάσση meets Καραγκιόζη Φούρναρη...) ολόκληρος ο Κύκλος της Ανωμαλίας με τη Γκιζέλα Ντάλι και εν ριπή οφθαλμού οι συνάψεις μου έκαναν τη σύνδεση καίγοντας μερικά ακόμα ατυχή φαιά εγκεφαλικά κύτταρα.

Μια από τις μεγαλύτερες εμμονές της ελληνικής κοινωνίας είναι αυτή της κλειδαρότρυπας – αυτής που χαρίζει πρόσβαση στα παρασκήνια των διπλανών και τεκμηριώνει το ερώτημα αν το βρωμόσκυλό τους που ουρλιάζει τα μεσάνυχτα είναι τεριέ ή σπάνιελ. Αν και θεωρητικά η κοινωνική κινητικότητα στην Ελλάδα ήταν από την εποχή της ίδρυσης του ελληνικού κράτους αρκετά υψηλή και δυνητικά η αναρρίχηση θεωρούνταν μάλλον εύκολη, οι θεωρίες συνωμοσίας δεν έπαψαν ποτέ να αποτελούν το αποκούμπι των υπόλοιπων. Στην ελληνική κοινωνία, για παράδειγμα, η ιστορία της μεγάλης ανόδου κάποιου δεν ολοκληρώνεται ποτέ αν δεν ακολουθήσει και η απότομη πτώση, ίνα επιβεβαιωθεί το κοινό αισθητήριο που θέλει να υποστηρίζει ότι είμαστε όλοι εξίσου ικανοί και προικισμένοι για όλα σε κάθε τομέα, άρα οι πιο πλούσιοι, πιο επιτυχημένοι ή απλώς σε καλύτερη μοίρα από μας δεν είναι παρά glorified λαμόγια. Ως εκ τούτου δεν χρειαζόμαστε γυμνές στις σελίδες του τύπου μας για να ξεδίνουμε, προτιμάμε σκάνδαλα και αποκαλύψεις, μίζες και χρήματα κάτω από το τραπέζι, βρωμιά και σαπίλα που έρχονται στο φως, καταδεικνύουν τη χρεωκοπία του συστήματος και που υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε ήδη να είχαν δώσει υλικό για καμιά τριανταριά επαναστάσεις και βάλε. Τι να σου κάνει και το καημένο το χάρτινο βυζί του μέσου Βρετανού, του αξίζει να τυλίγει fish and chips και τίποτα παραπάνω. Για τον μέσο Έλληνα, όπως για τον Γιασού Γουέιντ, συνάδελφο του βασικού ήρωα του Bright Lights, Big City του Jay McInnerney, «ένα καυτό κουτσομπολιό είναι καλύτερο από ένα χλιαρό γαμήσι»...

Final Frontier

Βαδίζοντας σταθερά στο μονοπάτι της εξαγοράς του παρελθόντος, παρακολουθώ από χτες τα επεισόδια της πρώτης χρονιάς του Star Trek - του original. Όταν τα είχα δει για τελευταία φορά πρωθυπουργός ήταν ακόμα ο Ανδρέας Παπανδρέου και πρόεδρος της Δημοκρατίας ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, πράγμα που αποδεικνύει παρεμπιπτόντως ότι όντως υπάρχουν time warps και έχουμε πέσει μέσα σε μια από δαύτες. Πρώτος υποψήφιος για να μας βγάλει είναι φυσικά ο Βουλκάνιος (αν και νομίζω ότι μας δούλευαν οι μεταφραστές και ήταν χαλαρά Βαλκάνιος ο τύπος. Ο Spock ήταν πάντα για μένα απείρως πιο fascinating από τον Kirk, όχι για τα αυτιά του βέβαια, αλλά γιατί αποτελούσε την ενσάρκωση της φωνής της επιστήμης, στο όνομα της οποίας ταξίδευε το Enterprise και όλη η παιδική ζώνη). Σήμερα η φωνή της λογικής, έγχρωμη και ψιμυθιωμένη, φαίνεται να βγαίνει από το ονειρικό σκηνικό κουζίνας μιας νοικοκυράς της εποχής του Eisenhower. Πλατινέ ξανθιές, ρούχα που μοιάζουν να μπήκαν στο πλύσιμο, μίνι πιο μίνι κι απ' το Mini Cooper (not bad at all...), σκηνικά από πεπιεσμένο χαρτόνι, πρωτόγονα clamshell κινητά, τεφάλ μάτια κουζίνας που σε διακτινίζουν στο άπειρο, μπλιμπλικοειδή ηχητικά εφφέ, ένα πλήρωμα παναμερικανικό, (που έμοιαζε όμως εντελώς πανανθρώπινο σ' εμάς εδώ κάτω στην Παλιά Ευρώπη, κι αυτό ίσως να λέει κάτι για την Παλιά Αμερική, τελικά), πόρτες που φυσάνε σαν τα πρωτότυπα της μηχανής του Ήρωνα του Αλεξανδρέα. Κάτω από την καρέκλα του Mr Sulu περιμένω να σκάσει μύτη σαν καλικάντζαρος ο Richard Nixon, είναι πολύ sanitized για κανάν Kennedy. Still... Υπάρχει ακόμα εδώ κι εκεί η σκιά των περασμένων: στην προφορά του Scotty, στο βλέμμα του McCoy, στο City on the Edge of Forever ίσως. Κι αν αγόραζα πάλι μια ασπρόμαυρη τηλεόραση;

Easy like Sunday Morning...

«ΣΥΖΗΤΟΥΣΑΜΕ χθες, σε μια παρέα στη Χαλκίδα, αν θα γίνονταν τα ίδια, αν έπληττε ένας ανάλογος τυφώνας κι εμάς. Οχι! Ηταν η απάντηση. Δεν θα γίνονταν πλιάτσικο και βιασμοί. Μπορεί οι υπηρεσίες της πολιτείας να ολιγωρούσαν, να αποδεικνύονταν αδύναμες, ανίκανες, αλλά ο κόσμος θα αντιδρούσε, θα αυτοοργανωνόταν, θα αλληλοϋποστηριζόταν, θα 'παιρνε την κατάσταση στα χέρια του. Δεν θέλω να πω μεγάλες κουβέντες, αλλά εδώ είναι αναπτυγμένη και δοκιμασμένη η αλληλεγγύη· η κοινωνία διατηρεί αρχές και αξίες αναλλοίωτες. Δεν θα μπορούσε ένας οποιοσδήποτε τυφώνας να διαλύσει τον κοινωνικό ιστό, να μας βγάλει τα πιο άγρια ένστικτα, να γίνουμε αγριάνθρωποι, ζούγκλα, πλιατσικολόγοι. Ετσι νομίζω...»

Σκεφτόμουν να γράψω δύο λόγια για τη Νέα Ορλεάνη, αν και στις δύσκολες στιγμές δεν τα καταφέρνω καλά, κοιτάζω μόνο τις εικόνες που έρχονται από μακριά, μέσα στην αίσθηση της αδυναμίας μου. Εντελώς τυχαία διαπιστώνω ότι αλλού επικρατούν άλλες αισθήσεις. Της ρηχότητας, ας πούμε. Kαι της ευκολίας. Απουσιάζει. Η αίσθηση του μέτρου. «Ένας τυφώνας». Υποθέτω ότι ο κύριος Ανδρέας Ρουμελιώτης έχει συναντήσει πολλούς ταυτόχρονα και τους έχει σφίξει το χέρι, ενδεχομένως τους έχει παίξει και μπρα-ντε-φερ, ώστε να δικαιούται να γνωμοδοτεί ότι ένας οποιοσδήποτε τυφώνας δεν είναι ικανός να παραλύσει μια ολόκληρη τοπική κοινωνία χωρίς δυνατότητα αντίδρασης. Δεν υπάρχει ιδαίτερο πρόβλημα με ανέμους ταχύτητας 200 περίπου χιλιομέτρων, στη βεράντα μου φυσάει έτσι καθημερινά, άσε που είναι πιο αργοί κι από τον Flash, τι να μας πει τώρα κι ο τυφώνας. Τι να κάνει ένα τυχάρπαστο καιρικό φαινόμενο μπροστά στις αναλλοίωτες αρχές και αξίες. Αν σου πέσει μια αξία στο κεφάλι και σε περιλάβει και μια προαιώνια αρχή στο τσακ μαζεύονται τα νερά, ανασταίνονται και νεκροί, τολμώ να πω, ειδικά αν πάρεις την κατάσταση στα χέρια σου και αυτοοργανωθείς σε Χάρι Πότερ. Προτιμώ να μην επέλθει μια καταστροφή παρόμοιου μεγέθους ώστε να μην χρειαστεί να δοκιμάσω στην πράξη τη συνοχή του ελληνικού κοινωνικού ιστού. Ωστόσο, επειδή το παρελθόν προσφέρει ενδείξεις τόσο για τα μεγάλα όσο και για τα κοινά, θα υπενθυμίσω ότι α) σε κανονικές συνθήκες ευδοκίμησε στη δεκαετία του ’80 το φαινόμενο που ονομάζεται «πανικός των super market», δικαιούμαι επομένως να αναρωτιέμαι πώς μπορεί άραγε να εξελιχθεί σε ακανόνιστες, β) στην τελευταία διάρρηξη του κοινωνικού ιστού στην Ελλάδα πριν από πενήντα χρόνια, (όχι σε φυσική καταστροφή σε αστικό περιβάλλον, ομολογουμένως, τέτοια δεν έχουμε ως παράδειγμα) η αναπτυγμένη και δοκιμασμένη αλληλεγγύη πήγε στα γρήγορα για τζόγκινγκ και το γυρίσαμε σε βιαιοπραγίες, και φόνους και βιασμούς εκατέρωθεν, κατά τρόπο που μετά τον Εμφύλιο η χώρα να μείνει διασπασμένη σε δύο στρατόπεδα επί τριακονταετία. Αγριάνθρωποι; Ζούγκλα; Πλιατσικολόγοι; Στα καθ’ ημάς; No way, dude. Έχουμε λόγο τιμής, ομώσει όρκο βαρύ να μην βγάζουμε ποτέ τα πιο άγρια ένστικτα σε κοινή θέα, να τα κρατάμε στον ακάλυπτο και να τα πηγαίνουμε πότε πότε βόλτα στο γήπεδο για να ξεσκάσουν, ίσως. Η αλληλεγγύη δεν είναι αποκλειστικό μας προνόμιο, εθνικό ή άλλο. Ενώ η αλήθεια είναι ότι μιλάμε με ευκολία γιατί είμαστε απλώς τυχεροί – τυχεροί και άμαθοι από καταστροφές βιβλικού μεγέθους, και προτιμώ να μείνουμε έτσι. Προσωπικά δεν θα ήθελα να βρεθώ σε μια Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα που θα αντιμετωπίζει το φάσμα των 10.000 νεκρών και την κατάρρευση της βασικής υποδομής της για να ελέγξω τις υποθέσεις εργασίας του κυρίου Ρουμελιώτη.

Wish (people) were here

• (Aleph) Αυτή την εποχή την ανάμεσα σε σκύλο και σε λύκο, πριν ακόμη λήξει οριστικά το καλοκαίρι και προτού εμφανιστεί με σαφήνεια το φθινόπωρο, οι διαθέσεις γύρω μοιάζουν μέτριες, οι αισθήσεις αμβλυμένες, ο χρόνος σταματημένος. Or it might just be me.
• (Beth) Βρίσκω ευχάριστα πρωτότυπο, κατά έναν παλιομοδίτικο εννοείται τρόπο, το Jonathan Strange & Mr Norrel της Susanna Clarke, ιδιαίτερα την brilliant ανεπαίσθητη αλλά ευκρινή essence απειλής που συνοδεύει τη διάβαση από το παιδικά παραμυθικό στο sinister στοιχείο στη σύντομη διάρκεια ενός κεφαλαίου.
• (Gimmel) Γιατί να αγοράσει κανείς το πακέτο book+cd που είδα στο βιβλιοπωλείο, αναρωτιέμαι. Πρέπει να είναι απίστευτα αισθησιακή η φωνή της Donna Tart ώστε να αντέξει κανείς να του διαβάσει και τις 900 σελίδες του Little Friend. Εκτός κι αν η ανάγνωσή της προσθέτει αυτό που του λείπει αρχικά: purpose.

Summer's almost gone

"Διακοπές" σημαίνει πλέον ότι δουλεύουμε μόνο για τη δεύτερη δουλειά. Τουλάχιστον είχα μερικά απογεύματα ελεύθερα να ταΐζω αυτό τον χαριτωμένο μικρούλη επισκέπτη. Από αύριο ξανά στα καζάνια των κο(χ)-λασμένων. Θα φάει η πίσσα σίδερο και η πηρούνα ατσάλι...

Sim City

Αγάπη μου, τώρα που εγκαταλείπω τη Sin City λίγα πράγματα θα κρατήσω. Δεν φταίω εγώ, μωρό μου, που μόλις κάποιος έχει τη μεγάλη ιδέα να φτιάξει ένα φιλμ βασισμένο σε κόμικ όλα χάνονται στο χρόνο σαν δάκρυα στη βροχή. Δεκαπέντε χρόνια πάνε σ’ αυτή την ελεεινή πόλη, τα διάβασα όλα, τα είδα όλα και κάθε φορά που σβήνουν τα φώτα με τυλίγει σαν γαλάζιος καπνός αυτό το κύμα απογοήτευσης γι’ αυτό που πρόκειται να παρακολουθήσω. Ομολογώ ότι τον Ροντρίγκεζ τον φοβόμουν απ’ την αρχή, τον θυμάσαι, μου την είχε κάνει τη μπινιά παλιά ο μπάσταρδος, σ’ εκείνη τη ληστεία που όλα πήγαιναν καλά μέχρι που μου πέταξε ξαφνικά ένα τσούρμο βρυκόλακες στη μάπα. Αλλά προτρέχω πάλι, συγχώρεσέ με.. Εικαστικά, γλυκιά μου, η Αμαρτωλή Πόλη δεν θα σε απογοητεύσει, είναι αλήθεια. Μα το εικαστικό είναι πάντα το ήμισυ της έβδομης τέχνης. Βλέπεις, μικρή μου, το σύμπαν που κατασκευάζει ο καθένας μας είναι απολύτως λογικό και απολύτως λειτουργικό γιατί εκεί θέτει τους δικούς του κανόνες και τους εφαρμόζει με σαφήνεια και πιστότητα. Η φλυαρία, για παράδειγμα, είναι ένας αξιόλογος τρόπος για να προχωρήσει η αφήγηση όταν έχεις μπροστά σου ένα χαρτί – είτε αυτό είναι χρωματιστό είτε απλά έχει πολλά πολλά μικρά μαύρα σημαδάκια. Όταν έχεις μπροστά σου ένα μεγάλο πανί, ή τι διάολο άλλο είναι αυτό που περνάει για οθόνη στις μέρες μας, ο καλύτερος τρόπος να δουλέψεις δεν είναι δύο ώρες ακατάπαυστου σχολιασμού γιατί αυτό δεν είναι δάνειο από το φιλμ νουάρ, είναι λάθος μεταφορά ενός χαρακτηριστικού από ένα μέσο σε ένα άλλο. Το ζητούμενο για να λειτουργήσει η μεταφορά αυτή είναι ο σεβασμός του ρεαλιστικού στοιχείου: στο σύμπαν των κόμικ, αγάπη μου, όλα είναι ρεαλιστικά, στο πλαίσιο ενός μαγικού ρεαλισμού, ίσως, αλλά ρεαλιστικά πάντα. Ο ρεαλισμός της μαγικής σφαίρας, που σε πρώτο πλάνο σε σκοτώνει, αλλά σε δεύτερο δεν σου αφήνει καν σημάδι, λειτουργεί περιορισμένα στον κινηματογράφο. Αν δεν χειριστείς με φειδώ το larger than life στοιχείο του κόμικ, κάποια στιγμή ο θεατής θα σκυλοβαρεθεί. Κι εγώ σκυλοβαρέθηκα, μωρό μου. Σκυλοβαρέθηκα τόσο που αυτοπυροβολήθηκα με τσεκούρι και το κόκκινο χρώμα της μαχαιριάς έσταζε από κάπου ψηλά κάτω στο ρείθρο του πεζοδρομίου πριν προλάβω να θυμηθώ ότι και ο εγγενής ηθικοδιδακτικός λόγος του Frank Miller λειτουργεί αποτελεσματικά εκεί όπου είναι περισσότερο καλυμμένος (λέγε με Dark Knight. Dark Knight Returns…) Αντίο, γλυκιά μου. Ήταν ωραία όσο κράτησε, αλλά, το ξέρεις, εμείς ποτέ δεν είχαμε μέλ...